De natuurlijke cyclus van licht en donker op de wip
Een grensverleggend maar schokkend idee
Reflect Orbital, een start-up uit Hawthorne, Californië, heeft ambitieuze plannen om tegen 2035 een netwerk van (jawel) 50.000 spiegels in een baan om de Aarde te plaatsen om zonlicht naar de nachtzijde van de planeet te sturen. Dit project gaat zo 50.000 satellieten in een lage omloopbaan lanceren. Het bedrijf claimt de talloze 'voordelen' die hieruit gaan voortvloeien. Deze zogenaamde voordelen bestrijken kort en bondig gezegd alle situaties die licht behoeven. Zoals optimalisatie van opbrengsten in de landbouw tot zelfs het verlichten van sportstadions en van straten en pleinen in woonwijken.
Op hun webstek wordt vooral het technische plaatje van het project belicht. De meeste mensen die betrokken zijn bij dit bedrijf zijn ingenieurs, wat an sich logisch is, gezien de specifieke opdracht die ze zichzelf hebben toebedeeld. Echter over de impact op milieu en met name op fauna en flora heb ik bij deze bron niets gevonden. Alleen een korte vage verklaring dat ze niet wensen te interfereren met astronomie en gevoelige omgevingen. Zeker als Europeaan zou je hier enige aandacht verwachten m.b.t. de ecologische interactie. Blijkbaar is dit niet besteed aan deze gasten van 'licht en donker'…
Voor meer info kan je met een nieuwsgierige ingesteldheid en de nodige scepsis terecht bij Reflect Orbital.
Zonlicht op bestelling (sunlight on demand)
Zonlicht op bestelling is hoe Reflect Orbital zijn commerciële campagne cryptisch promoot. Zijn die mensen zich wel bewust hoeveel schade aan deze planeet aldus kan worden aangericht? Zij interfereren met het natuurlijk verloop en het evenwicht dat zich op Aarde gedurende eonen heeft ontwikkeld. Deze evolutie heeft geleid tot leven van een onnoembare complexe diversiteit.
Het systeem is ontworpen om gebieden tot vijf kilometer breed te verlichten, waarbij het gereflecteerde licht een verlichtingssterkte bereikt tussen 0,8 en 2,3 lux. Ter vergelijking: volle maan, de sterkste nachtelijke natuurlijke lichtbron levert volgens omstandigheden tussen 0,1 tot 0,3 lux.
Omdat satellieten zich snel over de hemel verplaatsen, zou een bepaald gebied slechts enkele minuten worden verlicht wanneer een enkele satelliet eroverheen trekt. Om een constante verlichting te bereiken, zouden daarom meerdere satellieten achtereenvolgens dezelfde locatie moeten bestrijken. Daarom heeft het bedrijf voorgesteld om op termijn tienduizenden satellieten in grote megaconstellaties in te zetten. Een vergunning hiervoor is aangevraagd, en na goedkeuring, is het plan om reeds in 2026 prototypesatellieten te lanceren.
Dus, alle hens aan dek!
Een project met niet te onderschatten gevolgen
Een aanslag op het milieu
Kunstlicht van orbitale verlichting, zoals die momenteel op de tekentafel ligt, betekent een ongekende ingreep in het bioritme tussen dag en nacht van al wat leeft. Op basis van de huidige wetenschappelijke inzichten en gegevens zou dit globale systeem op wereldwijde schaal aanzienlijke stress veroorzaken en risico’s meebrengen voor de nachtelijke ecologie.
Wetenschappelijk onderzoek toont o.a. aan dat zelfs lage niveaus van kunstlicht bij nacht essentieel gedrag zoals navigatie, migratie, voeding en voortplanting bij honderden diersoorten in de war sturen. Deze verstoringen kunnen voedselketens destabiliseren en het verlies aan biodiversiteit versnellen.
Een aanslag op het circadiaans ritme
Levende wezens, van bacteriën tot planten en dieren en mensen, hebben een intern gereguleerd ritme dat hen in staat stelt tijdig te anticiperen op regelmatig terugkerende milieufactoren, zoals dag en nacht. Zelfs in complete duisternis vertonen mens en dier een circadiaans ritme, dat aangestuurd wordt door een interne biologische klok, die bij zoogdieren vastligt in bepaalde hersencellen.
Blootstelling aan kunstlicht 's nachts verstoort het circadiaans ritme dat slaap, stofwisselingsprocessen en hormonale cycli reguleert. Onderzoek legt verbanden tussen verstoring van het circadiaans ritme en een groeiend aantal gezondheidsproblemen. Het is niet ondenkbaar dat deze gereflecteerde orbitale verlichting ook een risico op oogschade inhoudt, vergelijkbaar met het observeren van een gedeeltelijke zonsverduistering.
Een bedreiging voor de openbare veiligheid
Het is niet uitgesloten dat bewegende lichtstralen van de spiegels in de ruimte hinderlijke lichtpatronen kunnen veroorzaken, zoals plotse opflakkeringen of flitsen met verblinding als gevolg. Vooral bij storingen in de sturing van de spiegels. Een duidelijk risico voor het nachtzicht, de luchtvaart, automobilisten en allen die waarnemingen doen middels verrekijker of telescoop.
Hinder voor waarnemingen vanuit (volks)sterrenwachten
Deze satellietverlichting zou de lichtvervuiling aanzienlijk vergroten. En in onze dichtbevolkte regio’s is deze al dramatisch. De kwaliteit van astronomische waarnemingen vanaf de grond zou er nog meer op achteruitgaan. Een constellatie van dergelijke satellieten zou voortdurende interferenties veroorzaken. En het is niet uitgesloten dat een onverwacht gerichte lichtstraal in de buurt van observatoria gevoelige instrumenten zou kunnen beschadigen. Denk in de zin van de gevaren bij het richten van een onbeschermde telescoop naar de Zon.
Gevaren van ruimtepuin
De spiegels bevinden zich in een lage baan om de Aarde, tussen pakweg 300 km en 1000 km hoogte. Deze banen worden veelal gekozen om budgettaire reden. Maar daar toert ook de meeste ruimterommel rond.
Als gevolg van de jarenlange ruimtevaartmissies met onbestaand of gebrekkig afvalbeheer zijn deze omloopbanen vervuild geraakt met ruimteafval: een allegaartje van afgestoten rakettrappen, restanten van geëxplodeerde satellieten en alles wat los is gekomen en kwijt is geraakt bij onderhouds- of herstellingswerken. Naar schatting moeten er zich bijna 10.000 objecten met een doorsnede van meer dan 10 cm in deze banen bevinden. In de categorie 1 tot 10 cm zouden het zelfs meer dan 50.000 zijn. Wat neerkomt op 1 stuk per circa 12 miljoen km³.
Maar toch, grote spiegels in een lage baan om de aarde zouden te maken krijgen met een hoog aantal micro-inslagen. De kans op botsingen vergroot en zo ontstaat nog meer rommel. Waardoor de toch al drukke ruimteomgeving nog verder zou worden vervuild.
Een virtueel lichtpuntje in de duisternis
Verzet tegen dit megalomane project
DarkSky International is een gerenommeerde non-profitorganisatie, die zich inzet voor de bescherming van wilde dieren en gemeenschappen tegen de schadelijke gevolgen van lichtvervuiling. Wie hier meer over wil weten surft best naar Sunlight on demand | DarkSky International.
Deze organisatie heeft een open brief gericht aan Reflect Orbital waarin verzet wordt aangetekend tegen de huidige plannen. DarkSky beoordeelt alle verantwoorde nachtelijke buitenverlichting aan de hand van vijf principes van goede praktijk. De verlichting moet noodzakelijk, doelgericht, met minimale lichtsterkte, met liefst warme tinten en optimaal geregeld zijn. De orbitale verlichtingssystemen, zoals die momenteel zijn ontworpen en voorgesteld, zijn fundamenteel in strijd met deze principes.
Actie vereist
Een tweede aspect dat wordt aangekaart in deze discussie dringt er bij de Amerikaanse Federale Overheid op aan om lacunes en achterpoortjes in de regelgeving te dichten, die het mogelijk maken dat satellieten worden ingezet zonder milieubeoordeling op grond van de National Environmental Policy Act (NEPA). Blijkbaar hinkt men ook op dit gebied achter in de VS. In Europa zou een milieueffectrapportage (MER) sowieso wettelijk verplicht zijn.
Daarnaast roept DarkSky International de verantwoordelijken van Reflect Orbital op om leiderschap te tonen door vrijwillig een uitgebreide, onafhankelijke milieueffectbeoordeling te laten uitvoeren door gekwalificeerde deskundigen. Technologieën met wereldwijde gevolgen voor het milieu vereisen transparantie en een grondige evaluatie voordat ze worden ingezet. Tja, een minimum vereiste, zou ik zeggen!
Tenslotte nodigt DarkSky International de (Amerikaanse) goegemeente uit om hun - nogal diplomatische - open brief aan Reflect Orbital te ondertekenen. Gewone lieden (m/v/x) zouden aldus op de hoogte blijven hoe deze zaak verder loopt. In hoeverre inspraak hierbij relevant is, blijft onduidelijk. Of zijn de centen ook bij dit project belangrijker?
Copyright afbeelding: DarkSky International
Enkele bronnen van inspiratie indachtig:
Sunlight on demand | DarkSky International
Five Principles for Responsible Outdoor Lighting | DarkSky International
4,000 Orbital Mirrors Could Catastrophically Brighten Night Sky, Astronomers Warn
A Night Light in the Sky? Reflect Orbital Wants to Launch a Big Space Mirror. - The New York Times
Tekst: Herman Schoups, maart 2026